نهاد وقف

نهاد وقف

خیلی از افراد در طول زندگی‌ به این فکر می‌کنن که چطور می‌تونن برای کسایی که باهاشون زندگی می‌کنن‌، یا حتی کل جامعه‌‌، کاری بکنن و گره‌ای از مشکلات باز کنن. این دغدغه بیشتر از همه برای افرادی مطرح می‌شه که در زندگی‌ به جایی می‌رسن، شخص موفقی می‌شن، ثروتی بدست میارن یا جایگاه اجتماعی ویژه‌ای پیدا می‌کنن.

 

 

خلاصه هر کسی به این فکر می‌کنه که چه کاری می‌تونه انجام بده تا بیشترین منفعت رو به مردم برسونه، و این‌که چطور می‌شه کاری‌رو ماندگار کرد تا منفعتش سال‌ها به مردم برسه؟

 

 

الگوی معیشت اسلام یک سازوکار ویژه برای این مسئله طراحی کرده،، وقف؛ قراردادی که بر اساس اون فرد بخشی از مال و دارایی خودش رو حبس می‌کنه و منفعت حاصل از اون‌رو به دیگران واگذار می‌کنه.۱ ۲

 

 

مثلاً حضرت امیرالمومنین علی علیه‌السلام، موقوفات بسیاری داشتند، مزارع، نخلستان‌ها و چاه‌های آب متعددی که هنوز هم با گذشت قرن‌ها پابرجاست، مانند چاه‌های آبی که امروز به نام ایشان در مدینه وجود داره.۳ ۴

 

 

طبق قواعد وقف، مال وقف شده رو نمی‌شه فروخت، اجاره داد، یا به ارث گذاشت.

 

 

به عبارت دیگه نمی‌شه هیچ دخل و تصرفی در اون کرد و استفاده از اون تنها به شکلی که واقف تعیین کرده امکان‌پذیره.۵

 

 

اما در یک نگاه کلان، وقف چه نقشی ‌می‌تونه در الگوی معیشت داشته باشه؟

یک الگوی معیشت باید بتونه ثروت رو در جامعه به خوبی به گردش دربیاره. گردش ثروت روش‌های مختلفی داره که ساده‌ترین شکل اون خرید و فروشه.

 

 

اما اگر با تجمیع غیرعادی ثروت، اختلاف طبقاتی به وجود بیاد، و طبقات پایین جامعه قدرت خریدشون رو از دست بدن، گردش عمودی ثروت، یعنی گردش بین طبقات جامعه متوقف می‌شه؛ و این جامعه رو دچار بحران می‌کنه.

 

 

وقف در الگوی معیشت اسلام سازوکاریه که می‌تونه به گردش ثروت در جامعه سرعت بده.

 

 

وقتی ثروت‌مندی در یک لحظه بخش قابل توجهی از ثروتش رو برای منافع عمومی وقف می‌کنه، بدون نیاز به سازوکارهای معمول، ثروتش به همه‌ی جامعه منتقل میشه. حالا اگه دیگر ثروت‌مندان هم این رویه رو دنبال کنن ثروت در جامعه به طور متوازن توزیع می‌شه.۶

 

 

البته هوش‌مندانه بودن وقف می‌تونه تاثیر اونو دو چندان کنه، این‌که چه چیزی برای چه کاری وقف بشه؛ پرسشیه که نهاد وقف می‌تونه به‌ترین پاسخ رو برای اون داشته باشه.

 

 

این نهاد علاوه بر انجام امور جاری وقف می‌تونه با شناخت دقیق نیازهای جامعه جریان وقف رو به سمت تأمین اون‌ها هدایت کنه و زمینه‌ساز پیش‌رفت جامعه باشه.

 

 

یکی از پایه‌های اصلی پیش‌رفت، تجمیع منابع به صورت پایداره. که وقف می‌تونه به خوبی اون‌رو عملی کنه.

 

 

البته در الگوی معیشت غرب هم چیزی شبیه وقف وجود داره که به اون «اِنداومِنت» می‌گن.۷ ۸

 

 

اما از موقوفه‌ی کارنگی گرفته۹ تا بنیادهایی که امروز به دست افراد صاحب‌نامی مثل «بیل‌ کلینتون» و «بیل گیتس» تشکیل شده‌ان،۱۰ ۱۱ عملا وقف تأمین منافع ابرطبقه و نظام سلطه‌‌ان.

 

 

مثلاً بنیاد بیل گیتس به دنبال کاهش ۱۰ تا ۱۵ درصدی جمعیت جهانه تا سهم بیش‌تری از منابع جهان نصیب غرب بشه.۱۲

 

 

اما در مقابل نهاد وقف در اسلام و ایران، همواره در خدمت عموم مردم بوده.

 

 

در یک بررسی تاریخی، می‌شه موقوفات بسیاری زیادی رو در شهرهای ایران پیدا کرد؛ موقوفاتی مانند، آب‌انبار، قنات‌، کاروان‌سرا، حمام، مدار‌‌س دینی، مسجد و بازار که همه‌ی برای تامین نیازهای ضروری مردم وقف شدن و زمینه‌ی پیشرفت پایدار رو فراهم کردن.۱۳ ۱۴ ۱۵

 

 

البته، این روند امروز هم ادامه داره که باید به صورت هوشمندانه و متناسب با نیازمندی‌های حال و آینده، هدایت بشه.

 

 

فراتر از همه‌ی این‌ها، منابع حاصل از وقف بسیار با برکتن، چرا که فرد به دنبال کسب رضای خداوند مالکیت خودش رو نسبت به مال وقف شده نادیده می‌گیره و اولویت رو به مالکیت خدا می‌ده.

 

 

خداوند هم ضامن بقای موقوفه و تداوم منفعتش برای جامعه می‌شه و به اون برکت می‌ده.

 

 

پانویس:


  1.  قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، ماده ۵۵: وقف عبارت است از اینکه عین مال حبس و منافع آن تسبیل شود.
  2.  میرزا حسین نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، کتاب الوقوف و الصدقات‏، قم مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، چاپ اول ۱۴۰۸، ج ۱۴، ص ۴۷
  3. فصلنامه وقف میراث جاویدان، سال دوم، شماره چهارم، نشریه هشت، موقوفات امیرالمؤمنین علیه السلام
  4. فصلنامه وقف میراث جاویدان، نشریه هفتاد و نه و هشتاد، بررسی شرح و توضیح متن کامل وقف‌نامه حضرت علی علیه السلام
  5. امام خمینی، تحریرالوسیله، جلد ۳، کتاب وقف و عقود هم‌خانواده آن
  6.  http://www.muslimheritage.com/article/institution-waqf-solution-economic-crisis, The Institution of “Waqf” as a Solution to the Economic Crisis
  7.  John Patrick Lynch, Aristotle’s School: a Study of a Greek Educational Institution, Pages 62, 126, 189
  8. http://www.investopedia.com/terms/e/endowment.asp
  9. http://carnegieendowment.org
  10. https://www.clintonfoundation.org
  11. http://www.gatesfoundation.org
  12. http://www.ted.com, Bill Gates, Innovating to zero! “The world today has 6.8 billion people. That’s headed up to about nine billion Now, if we do a really great job on new vaccines, health care, reproductive health services, we could lower that by, perhaps, 10 or 15 percent, but there we see an increase of about 1.3
  13. فصلنامه وقف میراث جاویدان، نشریه هفتاد و هفتاد و شش، حمام های تاریخی أمل
  14. فصلنامه وقف میراث جاویدان، نشریه نشریه هشتاد و پنج، وقف‌نامه مسجد چهارمنار یزد (مسجد خضرشاه)
  15. فصلنامه وقف میراث جاویدان، نشریه شصت و هفت، وقف‌نامه آب‌انبار شش بادگیری یزید

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  
Notify of